انواع آزمایش HIV

آزمایش های تشخیص HIV

بیشتر آزمایش های تشخیصی ایدز بر پایه شناسایی پادتن (آنتی بادی) های ضد HIV در خون استوار است. بین آلوده شدن بدن به وسیله HIV و تولید آنتی بادی یک تاخیر 2-12 هفته ای (یا بیشتر) وجود دارد. آنتی بادی ها درست تا مراحل پایانی ایدز وجود خواهند داشت. گرچه در مواردی دیده شده که در این مرحله آنتی بادی ها ناپدید شده اند. علت ناپدید شدن آنتی شدن آنتی بادی ها این است که در مراحل نهایی بیماری سیستم ایمنی به شدت ضعیف شده است و قادر به تولید آنتی بادی نیست.

از چه آزمایش هایی جهت تشخیص HIV استفاده می شود؟

در اگثر موارد آزمایش ELISA که بر روی نمونه خون انجام می پذیرد.، شایع ترین آزمایش مورد استفاده غربالگری جهت یافتن پادتن محسوب می گردد.
پاسخ مثبت یا فعال در این آزمایش نیاز به آزمایش تاییدی دیگری به نام وسترن بلات(western blot ) جهت رسیدن به تشخیص نهایی دارد.
رایج ترین آزمایش برای غربالگری HIV آزمایش ELISA است. این آزمایش حساسیتی در حدود 99.5% دارد و در آزمایشگاه ها غالبا توسط یک کیت انجام می شود .و قادر است پادتن های هر دو نوع HIV1 و HIV2 را شناسایی نماید. جواب آزمایش ELISA بر اساس شدت واکنش انجام شده در سه سطح مثبت (واکنش شدید)، واکنش بینابینی (واکنش نسبی)، و منفی (بدون واکنش) طبقه بندی می شود. علی رغم این که این آزمایش از لحاظ حساسیت (تشخیص موارد مثبت احتمالی)، در سطح بالایی است ولی متاسفانه از لحاظ ویژگی (تشخیص موارد مثبت واقعی) در سطح پایینی است. یعنی ممکن است موارد مثبت کاذب یا غیر واقعی وجود داشته باشد. مواردی که باعث جواب مثبت کاذب می شوند شامل بیماری های خودایمنی، بیماری های کبدی و واکسیناسیون اخیر علیه آنفلوانزا و عفونت های ویروسی دیگر است. به همین دلیل در هر فردی که پاسخ الایزا مثبت یا غیر قطعی اعلام شود لازم است پاسخ آن با آزمایش های اختصاصی دیگر تایید گردد. این آزمایش اختصاصی و تایید کننده آزمایش وسترن بلات است (western blot).
به طور کلی در یک فرد با نتیجه آزمایش آزمایش ELISA مثبت یا غیر قطعی در صورتی که نتیجه آزمایش وسترن بلات منفی باشد، می توان نتیجه گرفت که پاسخ آزمایش ELISA اولیه مثبت کاذب بوده است. در بعضی موارد ممکن است لازم باشدبرای تایید بیشتر آزمایش وسترن بلات 4-6 هفته بعد تکرار شود. بنابراین فقط به صرف وجود یک آزمایش ELISA مثبت نباید ابتلا به اچ ای وی را قطعی دانست. و باید فرد جهت بررسی های بیشتر معرفی گردد.
آزمایش الایزا علاوه بر نمونه خون، می تواند روی سایر مایعات بدن مثل مایعات دهانی یا مایع ادراری صورت گیرد که در هر دو مورد می تواند با آزمایش وسترن بلات تایید گردد. البته حساسیت ELISA روی نمونه ادراری کمتر از نمونه خون است.

آزمایش سریع (rapid test)

آزمایش سریع آزمایش غربالگری است که با پاسخ سریع در عرض حدود 20 دقیقه همراه است. در این آزمایش از نمونه خون رگی و یا نوک انگشت یا مایعات دهانی جهت تشخیص پادتن استفاده می شود.
پاسخ مثبت یا فعال این آزمایش هم نیاز به تایید آزمایش وسترن بلات دارد. و دقت آن نیز در حدود دقت آزمایش ELISA است.

کیت های تشخیص خانگی

این کیت ها از سال 1997 میلادی به بازار آمده است و مورد تایید مجامع نظارتی بین المللی می باشد و در اکثر نقاط دنیا از داروخانه ها قابل تهیه است. برای انجام آزمایش می توان از چند قطره خون نوک انگشت استفاده نمود.

آزمایش RNA
انجام این آزمایش در موارد محدود و به صلاحدید پزشک درمانگر و در مراحل اولیه عفونت که پاسخ ایمنی از طریق پادتن قابل ارزیابی نیست، جهت کشف HIV کاربرد دارد.